GIZARTE Jakintzan

Gaur egun, gure ikasle gehienek Aste Santua oporrekin identifikatzen dute, eguzkiarekin, eskiatzearekin…

Gogoan dut, ni ikasle nintzenean, Don Cayetano apaiz-irakasleak urtero botatzen zigun sermoia: Aste Santuan ez zen kanpina hartu eta mendira joan behar, ez genuen zinera joan behar… Kristo hil zela gogoratzen zen opor hauetan eta gordetzeko egunak ziren. Garbi dago Don Cayetanok ez zuela arrakasta handirik lortu, gutako gehienok gauza bitxi bezala gogoratzen baititugu bere hitzak, esanahiari asko erreparatu gabe…

Garaiak aurrera doaz eta nik ez dut Don Cayetanoren ordea hartu nahi, baina historia historia da eta nire lana da hori zabaltzea. Hementxe doakizue kapitulu berri bat (edo zaharra esan beharko nuke?).

Orain mende erdi inguru Aste Santuan Alegian egiten ziren prozesioak inguruko garrantzitsuenetakoak izaten ziren eta jende mordoa etortzen zen kanpoko herrietatik ere prozesio hauek ikustera.

Badirudi, Alegian XVII. mendearen hasieran hasi zirela Aste Santuan prozesioak egiten.  1619. urteko Ostegun Santuko gauean egin zen lehenengo prozesioa herrian. Horretarako, garai hartan herriko alkate zen Pedro de Olozagari baimena eskatu behar izan zioten.  Izan ere, alkatearena zen Kalebarrengo-Sagardi izeneko lur eremuan jarri behar zen prozesiorako gurutzea; eliztarrak, kandela zuriak eskutan elizatik aterako ziren, gurutzera iritsi, honen inguruan bira eman eta berriz ere elizara itzuliko ziren.

1629an gurutz-bidea elizatik San Migel ermitara egingo zela erabaki zen. Horretarako, ibilbide osoan zehar gurutzeak jarri ziren. Gurutze hauek jartzeko zortzi egun behar izan zituzten gutxi gorabehera, eta 6 dukat eta 56 erreal kostatu ziren.

1781ean, ordea, gurutz-bidearen ibilbidea aldatzea erabaki zen. Urte hartan hasi ziren kalbarioak orain ezagutzen ditugun bezala egiten, hau da, elizatik abiatu eta Orendaingo bidean gora. Horrela, 1781eko abenduaren 28an Miguel Ignacio Goikoetxeak, Alegiako elizako errektoreak, Felipe de Ugalde hargin tolosarrari agindu zion Errandasoroko harrobian 16 gurutze egin zitzala. Gurutze hauek 150 peso kostatu ziren.

Hala ere, 1862. urtetik aurrera hasi ziren Alegiako prozesioak sekulako garrantzia hartzen. Izan ere, urte hartan irudiak eta erromatarrek erabiltzen zituzten bezalako jantziak erosi ziren.

1914. urtean berritu ziren berriz jantzi horiek, 250 pezetaren truke.

• Garai hartan Aste Santua Asteazken Santuan hasten zen eta Elizako aldarean Kristo Gurutziltzatuaren irudi bat jartzen zen.

• Ostegun Santuko prozesioan lau irudi ateratzen omen ziren kalera.

• Hala ere, zalantzarik gabe Ostiral Santuko prozesioa izaten zen garrantzitsuena eta ikusgarriena. Ostiral Santuan,

  • arratsaldeko 15:00etan, prozesioaren aurretik, Kristo gurutzetik jaisten zuten, eta hilobian jarri. Arimateako Jose eta Nicodemos egoten omen ziren bertan, Jesus gurutzetik jaitsi zutenak, alegia, eta apaizaren aginduak jarraituz, lehenengo esku bat, gero bestea… gurutzetik askatzen zuten.

  • Gainera, zati bakoitzak bere kantua omen zeukan.

  • Ondoren, prozesioan ateratzen zen, erromatar soldaduek lagunduta.

1923. urtetik aurrera,

• prozesio honen hasieran Oración del Huerto delako irudia joaten zen, urte hartan erosia izan baitzen. Honekin batera, zutabeari loturiko Kristoren irudia joaten zen.

• Oración del Huertoren ondoren Jesus Azotado joaten zen, eta hauen atzetik, bi herritar, bata Nazarenoa eta bestea Veronica balira bezala, azken hau Jesusen aurpegia garbitzeko erabilitako zapiarekin.

• Jarraian gurutze bat, bi eskilara eta zapi zuri batekin,

• Atzetik herriko hiru neska aingeruz jantzita, iltzeak eta koroa zeramatzatela.

• Hauen ostean lehen aipaturiko Kristoren hilobia joaten zen, soldadu erromatarrek lagunduta; soldaduak herriko mutilik altuenak izaten omen ziren.

• Azkenik, prozesioaren amaieran Laureano Zubeldia, Txanbolin herriko txistularia joaten zen, bonbardinoarekin hileta martxa joaz.

1890. urtera arte Ostegun eta Ostiral Santuko prozesioen ondoren bizilagunei ardoa eta ogia banatzen zitzaien.

1918an eta 1919an prozesioak solemnizatzeko Tolosako Diapasán musika banda kontratatu zela.

Gaur egun Alegian ez da prozesiorik egiten. 1983ko uholdeek prozesioan ateratzen ziren irudietan kalte handiak eragin zituzten. Jose Ignazio Eguzkitza apaizak azaldu digunez, prozesioak egiten jarraitzeko irudi berriak beharrezkoak ziren, eta hori dela eta, bertan behera uztea erabaki zen. Horrela, 1998an egin zen Alegian Aste Santuko azken prozesioa. Dena den, hainbat ohitura txiki mantentzen dira oraindik ere, adibidez, Ostegun Santu egunean hankak garbitzearena. Horrez gain, Ostiral Santu egunez gurutz-bidea egiten da, eta, larunbat gauean, berpizkundeko meza ospatzen da.

Historiak gorde egin behar direla eta, gaurkoa  hemendik kopiatu dut. José Ignazio Iglesiasek lan bikaina egin dug!

Lekua: Barrenan
Eguna: Maiatzaren 13an
Ordua: 19:00etan
Hizlaria: LOURDES ODRIOZOLA OYARBIDE, Historian doktore

Ontziolek garrantzi handia izan dute Gipuzkoako historia ekonomikoan. Kokapen aparta, burdina eta egurra eskura, garraio erraza, eskulan jaioa… zituen lagun aktibitate honek. Gainera, Habsburgotarren legeek bereziki lagundu zien Urdanetaren garaian sektore ekonomiko garrantzitsua izaten.

Lourdes Odriozolak emango duen hitzaldian 3 esparru ukituko dira:

• Ontziolak
• Ekoizpenaren garapena
• Gipuzkoako ekoizpenaren kuantifikazioa

Lehengo atalari erreparatuz, Getarian izan ezik, kosta guztian eta, Urola, Motriku, Deba eta Oria arroetan ere bai, aurkituko ditugu barku ekoizpenera dedikatzen diran instalazioak. Ekoizpenerako, berriz, eragin handia izan zuen Felipe II.ak hartutako erabakiak, Gipuzkoako ontziolen industria bultzatuz. Koroa izango zen bezero nagusia. Pasaiako portua garatuko da horrela, 1597an Gipuzkoako lehenengo Erret Ontziola izan zelarik. Ekoiztutako barkuen gehiengoa naoak edo galeoiak ziren, 1.000 tona ingurukoak. Hona hemen hainbat adibide:

• Capitana Real, Oquendok eraikia Pasaian 1570. urteetan (1.500 tona).
• Nuestra Señora del Pilar, hau ere Pasaian eginikoa, Juan Beasek, 1577an.

Honek guztiak Gipuzkoa oso ezagun egin zuen lan honetan XVII. mendean eta, mendearen bigarren erdian Indietarantz zihoazen barkuen %80a bertan ekoizten zen.

Lourdes Odriozola Oyarbide Errenterian jaio zen 1964an eta Historiako lizentziatura egin zuen Deustuko Unibertsitatean 1987an. Doktoretza 1996an egin zuen eta bere tesia Construcción naval en Gipuzkoa, siglo XVIII izan zen. Orain Iketarch, S.L. enpresako kide da eta artxibo lanetan eta ikerketa historiekoetan aritzen da. Lan ugari egin du Aranzadirekin, hainbat udaletxekin, Luis de Uranzu Kultur Taldearekin eta beste talde pribatu batzuekin ere bai.

Publikazioak eta lan monografikoak:

• Construcción naval en Gipuzkoa, siglo XVIII (1997).
• Historia de Zumaia (1998), Estudio Histórico de puerto de Zumaia (2000).
• La construcción naval en el País Vasco, siglos XVI-XIX: evolución y análisis comparativo (1ª edición 2002 y 2ª edición 2004).
• La construcción naval en Hondarribia, 1203-2002 (2003).

Liburu batzuetan hartu du parte:

• Los barcos del Oria (1994).
• El Ferrocarril del Urola, 1926-1996 (2002).
• Ur eta lur - El agua que nos une (2003).
• Observaciones que se practican para la delineación de navíos en las costas de Cantabria. Edición facsímil y estudio histórico (2004) .
• El vino en Gipuzkoa (2005).
• El estudio en aspectos económicos de la industria naval guipuzcoana en los siglos XVII y XVIII.

Urtarrilaren bukaeran komentatu genuen albiste hau klasean… Autobus txiki baten tamaina duen satelite bat noraezean, agian iaztik hilda dauden 9.000 kilo kontrolik gabe, toxikoa… Algara batzuk egin genituen, alarmista izango zela pentsatuz…

Kaso gehixeago egin beharrean izan nintzen http://www.microsiervos.com/archivo/tecnologia/intento-derribo-satelite-fuera-control.html ikusi nuenean… Harrapazak!  Helbide honi beti eskaintzen diot arreta berezia!

Eta hementxe du jarraipena:

• http://www.berria.info/edizioa_ikusi.php?id=25676
• El PAÍS
• http://www.elmundo.es/elmundo/2008/02/21/ciencia/1203567409.html
• http://www.20minutos.es/noticia/352205/0/satelite/eeuu/tierra/

• Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Itsas Armadak Hawai inguruan misil bat bota du gaur “espioitzako” satelite baten kontra, hau hurbilduz zihoala-eta, CNN telebista kateak jakinarazi duenez. Txinakoa zen satelitea eta eraitsi egin dute.
• George Bush AEBetako presidenteak agindu du misila jaurtitzea, sateliteak osagai toxikoak zituelakoan. “Arriskutsua zen herritarrentzat“, esan du. Txinak informazioa eskatu dio.
• Operazioa egiteko 41,38 milioi euro erabili dituzte.

Komentariorik egin behar ote zaio honi guztiari?

Jakintzazu gaixo izan dugu bolada batean eta albisteak pilatu egin zaizkigu. Ea txukun-txukun hasten garen betiko martxan!

Ilargi eklipsea izan da bart. Zenbaitek zorte oneko garaiak hasten ote diren esan du… Gizarteko blog honetan ez dakigu hori, baina argazki ederrak ikusi ditugu:

Goizeko 3:19etan

Goizeko 4:09etan

Eklipsea Araban

Albisteak eta bideoak ikusi nahi badituzue (helbide hauetan aurkitu ditugu irudiak):

http://www.microsiervos.com/archivo/ciencia/recordatorio-eclipse-total-luna-febero-2008.html

http://blog.eitb.com/eguraldiblog/2008/02/21/eclipse-6/

http://blog.eitb.com/eguraldiblog/2008/02/21/eclipse-total-de-luna-21-febrer/

http://www.canarias7.es/multimedia/video.cfm?id=881

http://www.elmundo.es/albumes/2008/02/21/eclipse/index.html

Lekua: Barrenan
Eguna: Otsailaren 21ean
Ordua: 19:00etan
Hizlaria: XABIER ALBERDI LONBIDE, Historian doktore

Urdanetaren garaiak, hau da XVI. mendearen lehen zatia, benetan erabakigarriak izan ziren Gipuzkoako itsas historiari dagokionez. Jak ina da euskal itsas zabalkundea garai haietan bere gailurrera iritsi zela, izan ere, orduko gure itsasgizonek, Urdaneta barne, mundu osoko ozeanoak zeharkatu eta menperatu baitzituzten. Ez dira, ordea, hain jakinak edo ezagunak zabalkunde hori eragin zuten arrazoiak eta garai hartan garatu ziren aldaketa sakonak, aurrerantzeko Gipuzkoako itsas historiaren ezaugarriak finkatuko zituztenak. Izan ere, hitzaldi honek aldarrikatu nahi duen hipotesia nagusietako bat da, XVI. mende hasierako itsas zabalkunde hau Erdi Aroaz geroztik abian zetorren prozesu baten gailentzea izan zela eta gertakari honen eraginek aurrerantzean gure itsas historiaren bilakaera erabat moldatu zutela.

Hitzaldi honetan gure itsas historiaren bi alderdi horiek landu nahi dira. Batetik, XVI. mende hasierako itsas zabalkundea eragin zuten arrazoiak landu nahi dira, besteak beste aipatzekoak direlarik:

• Euskal ontzigintza eta itsasketaren garapena.
• Gure kostaldeko itsas baliabideen monopolizazioa.
• Gure kostaldetik at garatzen ziren itsas jardueren gorakada indartsua (itsas garraio eta merkataritza, itsasoz handiko arrantza,…).
• Gaztelako Koroaren eta euskal itsas jardueren eragile nagusien interesen arteko akordioa.
• Gaztelako merkatarien eta euskal itsas jardueren eragile nagusi horien interesen arteko akordioa.
• Euskal lurralde desberdinen arteko harreman diplomatiko berezien garapena.

 Bestetik, ondorengo Gipuzkoako itsas ekonomiaren bilakaera bideratuko zuten itsas zabalkunde horrek eragindako aldaketak aztertuko dira, besteak beste aipatzekoak direlarik:

• Erdi Aroaz geroztik indartsu garatutako zenbait itsas jardueren gainbehera (itsas garraioa, kortsoa) beste jarduera batzuen mesedetan (itsasoz handiko arrantza, ontzi handien eraikuntza, Amerikarekin merkataritza harremanak,…) .
• Kostaldeko herrietako itsas jardueren eragile nagusien interesetara makuruko dira tokian tokiko udalbatzak.
• Biztanle xumeen aurkaritza ekiditeko eragindako neurri legislatibo eta politikoak.
• Biztanle xume horien eta itsas jardueren eragile horien interesak ustartzen zituen enpresa antolaketa sistema baten garapena.
• Koroaren politika inperialista itsas jardueren eragile nagusi horien interesak ez zapuzteko Gipuzkoako Probintziak bultzarazitako neurriak.

XABIER ALBERDI LONBIDEren curriculuma zabala da:

• 1992. Geografía eta Historian lizentziatu zen, Donostiako Deuston.
• 2006. EHU Historian doktoretza egin zuen.
• 1993. Gestión de Recursos Culturales espezialitatea egin zuen Donostiako Deuston.
• 1994. II Curso de Formación de Usuarios de Archivo delakoan hartu zuen parte. (Departamento de Cultura y Turismo de la Diputación Foral de Gipuzkoa)
• 1995. “El País Vasco y el mar” ikastaroan hartu zuen parte (EHUko Udako ikastaroak).
• 1995. “Curso sobre la datación por Radiocarbono”, organizado por Eusko Ikaskuntzak antolatutako ikastaroan izan zen.
• 1995-1997. “Evolución cultural y cambio social en Europa y America (edades media y moderna)” Doktoretza ikastaroak (EHU: Departamento de Historia Medieval, Moderna y de América).
• 1997. “Euskaldunok eta itsasoa” ikastaroan hartu zuen parte (UEU).
• 1998. “Economía, Sociedad y Cultura vasca ante los cambios de siglo, ss. XVI-XXI”, ikastaroan hartu zuen parte (EHUko udako ikastaroak).
• 1999. “Ikerketa Berriak Euskal Herriko Historian” ikastaroan hartu zuen parte (UEU).

Uraz handiko zurrumurruak. Euskaldunak eta Ameriketarako emigrazioa,
historia ezezagun bat //  Óscar ÁLVAREZ GILA (EHU Ameriketako Historiaren irakasle titularra). Euskarazko solasaldia.

Tokia: Barrena Kultur Etxea

Noiz: urtarrilaren 17an, ostegunean, arratsaldeko zazpietan.

Euskal Herriako historia osatu gabea izango litzateke, Ebrotik Aturrira bitarteko geografia estuan geratuko bagina antzinako gertaerak aztertzeko.

Aspalditik, euskaldun asko eta asko atera zen bere herritik bere jarduera egiteko,  penintsulara, edo Ozeanoren bestaldera, Ameriketara edo are urrutiago, Asiako lurraldeetara, Urdanetaren kasuan bezala.

Mendetan zehar, historia aberatsa sortu du itsasoz haraindiko herrialdeetan euskal presentziak, etorkizun hobea eskuratzeko norbanakoen nahiak eta bere aberriarekiko lotura eta identitatea mantentzeko talde-nahiak nahastuz.

Biharko solasaldian aspirazio haiek eta nahi hauek argituko dira.

OSCAR ÁLVAREZ-GILA (Portugalete, 1966), Historian doktorea da eta Ameriketako Historiako irakasle titularra EHUn. Euskaldunak XIX eta XX. mendeetan Ameriketara joan zireneko gaian dago espezializatuta, eta, nagusi aztertu dituen alderdien artean, honakoak aipatu behar ditugu:

• Euskal erlijiosoen presentzia
• Ameriketako gizatalde euskaldunen gizartea eta ideologia
• Euskal nazionalismoak Ameriketan izandako zabalpena eta formulazio bereziak.
• Berrikiago, euskal emigratzaileek atzerrian garatu zituzten jarduera ekonomikoetara zuzendu ditu bere azterlanak.

Lau liburu idatzi ditu eta berrogeita hamar artikulutik gora argitaratu Espainian, Frantzian, Italian, Suedian, Mexikon, Argentinan, Uruguayen, Brasilen eta Japonian.

Jasotako sariak:

• Amerikanisten Nazioarteko 48. Kongresuko Programaren Batzorde Kalifikatzailearen saria: Amerikek mehatxaturiko herri eta giroak gaiari buruzkoa, Stockholmen eta Uppsalan izana (Suedia: 1994ko uztailaren 4tik 7ra), saiakera  honengatik: La formación de la colectividad vasca en los países del Río de la Plata (siglo XIX), Kongresu hartan komunikazio moduan aurkeztu zuena. 1994ko uztaila.
• Portugaleteko Hiriaren Ikerketa Historikoen IV. “Mariano Ciriquiáin Gaiztarro” saria, Portugaleteko Udalak (Bizkaia) antolatua, honako lanagatik: Pobladores de Portugalete y sus alrededores en la vida cotidiana de Buenos Aires desde fines del siglo XVIII y en el siglo XIX, Nora L. SIEGRIST DE GENTILE eta ANA MARÍA SILVESTRÍN DE JUÁREZekin batera egina. 1994ko abendua.
• Espainiaren eta Amerika Hispaniarraren arteko batasunari buruzko ikerketa historikoaren “Alonso Quintanilla” saria, bere V. edizioan, Oviedoko Udaleko Kultura Fundazioak antolatua, honako lanagatik: El aporte europeo a la Iglesia en el Río de la Plata: la presencia religiosa vasca (1835-1965) (Doktore tesia). 1997ko urria.

Honako elkarte zientifikoetako kidea da:

• Eusko Ikaskuntza
• Société des Sciences, Lettres et Arts de Bayonne-ko bazkide aktiboa
• Asociación Española de Americanistas-eko kidea
• Asociación de Historiadores Latinoamericanistas Europeos AHILA-ko bazkidea
• Asociación para el Estudio de los Exilios y Migraciones Ibéricas Contemporáneas-eko bazkidea.

Kaixo lagunak,

dagoeneko Jakintzako DBHO 2-ko Geografiako apunteak ikusgai egongo dira honako helbide honetan: geografia-dbho2.wikispaces.com. Baita ere, nahi izanez gero gizarteko Jakintzako blog honetan ezkerreko zutabean duzue lotura. Ea pixkanaka gizarteko arloei buruzko blog txukun bat osatzen joaten garen.

Oker ez banago, 2007ko azaroan ikusi genuen Basque Inquisition: How do you say shepherd in euskera? izeneko artikulua The Wall Street Journal egunkarian. Ingelesa ulertzen ez dugunok itzulpenekin konformatu ginen: Jaurlaritzak milaka lagun eskolara itzultzera behartzen dituela eta milioika euro xahutzen dituela “nekazal inguruko hizkuntza bat berpizten” esaten omen zuen Keith Johnsonen artikuluak.

Kazetariak Joseba Arregi Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu ohiaren eta Leopoldo Barreda PPko legebiltzarkidearen hitzak aipatzen zituen, besteak beste. Arregik zioenez, “euskara ez da ona eguneroko elkarrizketa baterako. Hizkuntza bat inposatzen denean gutxiago erabiltzen da eta inposiziozko zein erreakziozko zirkulu beldurgarri bat sortzen du. Gehiegi fortzatu da hizkuntzaren erabilera”. Leopoldo Barredaren iritziz, berriz, “euskara ez da erabiltzen bizitza errealean”. Wall Street Journal-ek bere edizio amerikarrean argitaratu zuen artikuluak - ez Europako edizioan - “Euskadin gaztelania baztertu” egiten dela esan zuen, “euskal inkisizioak” nolabaiteko “garbiketa linguistikoa” garatzen duela.Gainera, artikulua sinatzen duen kazetariak euskara hizkuntza “atzeratua” dela adierazi zien irakurleei, moldatzeko gaitasunik ez duena. Horretarako, “artzain” esateko 10 modu ezberdin daudela zioen, baina neologismoak asmatu behar direla “aireportu”, “independentzia” edota “demokrazia” bezalako gauzak esateko. “Euskal separatista askok armak gramatikagatik ordezkatu” dituztela ere idatzi zuen Johnsonek eta “euskara bizitza publikoko esparru guztietan inposatzearekin amesten” dutela.

Gaur, ostirala, bilera esanguratsua izango da New Yorken. Hainbat hilabetez zain izan eta gero, Eusko Ikaskuntzako hainbat ordezkari Wall Street Journal-eko zuzendariordearekin bilduko dira.

Keith Johnson kazetariak Wall Street Journal egunkarian euskarari buruzko artikulu polemiko hori kaleratu zuenetik ugariak izan dira kexak eta egunkariko arduradunekin bildu nahi zuten Eusko Ikaskuntzako ordezkariek.

Kaleratu zen egunetik, oihartzun handia izan zuen testuak euskal komunikabideetan eta hamaika internautek kexa e-mailak bidali zizkioten  berehala egileari. Kexen bolumena ikusita, erantzun komuna igorri zuen Johnsonek, bere asmoa ez zela “euskara gutxiestea izan” argituz eta “euskal hiztunei nolabaiteko irainen bat” egin bazien, barkamena eskatuz.

Egun horretan bertan, Eusko Jaurlaritzak kexa gutun bat igorri zuen egunkarira eta egun batzuk beranduago, hainbat esparrutako eta herrialdetako 180 pertsona ezagunek ere antzeko gutuna bidali zuten egunkarira, euren kexa agertuz.

Azkenik, Eusko Jaurlaritzak internet bidez lortutako 17.000 sinadura igorri zizkion Wall Streetako zuzendaritzari, euskal komunitatearen haserrea adieraziz.

Beste esteka batzuk:

Ganbaratik

eitb