1268an, Alfontso X.a Jakintsuak hiri pribilegioa eman zion Ordiziari Hiri-Gutunaren bidez. Agiri hori eta XIX. mendean egin zitzaion kopia berritu egin dira. Udalatxea berritzeko obrak hasi aurretik, etxe barruan zeuden bi agiri horiek atera ziren eta berritzeari ekin zitzaion.

Tolosako Gipuzkoako Artxibategi Nagusiko zuzendari den Esther Escalante izan zen Hiri-Gutuna berritzeko proposamena egin zuena, berak jaso baitzuen artxiboan gordetzeko ardura, udaletxeko obrak irauten zuten bitartean.

Aholku hori kontuan hartuta, Ordiziako Udalak Barbachano&Berry enpresa adituari eskatu zizkion, bai jatorrizko agiria berritzeko eta baita bere kopia ere berritzeko lanak.

Zaharberritzaileek bi piezak desinfektatu eta garbitu dituzte, zuten zikinkeria eta onddoak kendu dizkiete. Azaleran zituzten deformazioak zuzentzeko hidratatu dituzte eta hiltzeek sorturiko euskarri-galerako zatiak konpondu ere bai. Azkenik, karpeta moduko muntaia egin dute gorde ahal izateko, azidorik gabeko materiala erabiliz eta erradiazio ultramoreak galarazteko. Ez dituzte testuak ukitu, beste tinta eta trazuak erabiliz gero, balioa gutxituko litzaiekeelako, nahiz eta Pedro Barbachano zaharberritze talderaren arduradunak esan, “bien ala biak oso egoera hauskorrean zeudela tintei erreparatuz gero, argiak eragindako kalteengatik, batez ere”. Markoak ere berreskuratu egin dira, testuen edukiontziak egokituz.

Jatorrizko dokumentua edukiontzi berezi batean gordeko da, babestuta egon dadin; beraz, ez da berriro Batzar Aretoan jarriko. Behin Udaletxea berritzen denean, Batzar Aretoan jarriko dena XIX. mendeko erreprodukzioa izango da. Berritze-lan horrek 6.000 euro baino gehiagoko kostua izan du eta erdia baino gehiago Gipuzkoako Foru Aldundiaren diru laguntzaz finantzatuko da.

Iritsi da eguna. Bihar, abenduaren 13an, 18:00etatik aurrera, Euskararen Gizarte Eragileen Kontseiluak Barakaldoko BEC-en egingo du ospakizuna.

Euskara Euskal Herriaren berezko hizkuntza da eta bertan izan dezakeen garapenaren baitan bakarrik ziurta daiteke bere biziraupena. Euskarak etorkizuna behar duelako, iraungo duen hizkuntza izatea nahi dugulako eta euskal herritar guztien hizkuntza izatea nahi dugulako, ezinbestekoa da euskararen garapena ziurtatzea.

Zorionez, nahiz eta euskal jendartean osoki euskaraz bizitzeko aukerarik ez egon, gaur egun, neurri handi batean euskaraz bizi den jendarte zabala dago. Euskalgintza bilgune da euskaraz bizi den jendarte horrentzat. Hortaz, euskaraz bizitzea da gure aukera. Aukera hori hartu dugunontzat euskaraz bizi ahal izateko baldintzak sortu nahi ditugu eta horretarako ari gara lanean euskalgintzan. Horregatik ere hizkuntzarentzat esparruak garatu eta zabaldu nahi ditugu; geure bizitza euskaraz normaltasunez egin ahal izateko.

XXI. mendearen hasieran euskarak bizi duen egoeraren aurrean, Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseiluko Batzar Nagusiak oinarrizko irakurketa hau egin du, euskararen egungo egoeraz:

• Egindako lanari esker euskal herritarren euskararen aldeko jarrerak azken hamarkadetan bilakaera baikorra izan duela ukaezina da. Gehiengo zabalaren jarrera euskararen aldekoa da, euskararen zabalkundea eta normalizazioa lortzearen aldekoa. Baina euskararen garapena nahi baino mantsoago ari da gertatzen.
• Euskal Herriko biztanleen laurdena euskalduna da. Azken hamarkadetan egindako ahaleginak euskaldunen kopurua handitzea ekarri badu ere, handitze hori ez da izan euskararen normalizazioa bermatzeko adinakoa.
• Erabileran ere hazkundea gertatu den arren, egoera normalizatuak izango lukeen erabilera mailaren azpitik gaude oraindik.
• Euskaldunok euskaraz bizitzeko dugun eskubidea ez dago bermatuta, eta nabarmenak dira egunero sortzen diren ezintasunak. Euskal Herriko hainbat eremutan, euskaraz bizitzeko aukera dagoenean, euskaldunak ahalegin gehigarria egin behar du hori lortzeko, ohiko funtzionamendua, lehenetsitakoa, erdaraz garatzen delako.
• Abagune honetan, euskalgintzak elkarlan-jarduera aberasgarria eraiki du. Elkarlan-giro horren emaitza oparoa da euskarari emandako bultzada, ehunka gizarte-eragileren ekarpena eta instituzioengan lortutako eragite-lana. Aurreratutakoa kontuan izan eta normalizaziora iristeko bidea falta dela gogoan hartuta, oinarrizko ildo hauek jarraituko ditugu etorkizunera begira:

1. Euskararen berreskurapen-prozesua azkartzea ezinbestekoa da. Hau da, egun Euskal Herrian euskara ez dakitenek ikastea, eta, bere erabilera esparru eta eremu berrietan handitzea, ahalik eta eperik laburrenean. Ezagutza eta erabilera zabaltzeko aukera berriak sortzen jarraitu behar dugu.
2. Funtzio sozial guztiak euskaraz garatzeko aukera lehenbailehen lortzea ezinbestekoa da, horrela lor baitaiteke euskararen normalizazioan urrats benetakoak egitea.
3. Euskara lehentasuneko hizkuntza izatea lortu behar dugu, horrela ziurta baitaiteke euskaldunen eta biztanle guztien hizkuntza eskubideak bermatuta izatea.
4. Hori guztia egiteko lan politiko-instituzionala eta lan soziala bideratu behar dira, biak ere norabide berean. Erakunde instituzionalek, eragile politikoek, ekonomikoek eta sozialek, norbanakoek eta euskalgintzak norabide berean lan egitea ezinbestekoa da, guztion arteko lankidetzak ziurta baitezake euskararen geroa eta Euskal Herri euskalduna.

Euskararen Gizarte Erakundeen Kontseilua osatzen dugun eragileok euskararen eremu osoan euskaraz normaltasunez bizitzeko ari gara lanean. Etorkizunerako, euskalgintzan ari garen erakunde eta lagunok lanerako ilusioa eta grina dugula berretsi nahi dugu. Ahalegin horretan batera jarduteko gonbita luzatzen diegu jendarte-eragileei, erakundeei, eta gizarteari oro har.

Amaitzeko, Kontseiluak 10 urte hauetan euskara ikasi, erabili, zabaldu eta horren aldeko hautua egin duten jendarte-eragile guztiei eta pertsona guztiei zorionak eman nahi dizkie.

OHARRA: Ekitaldirako sarrerarik gabe bazaudete oraindik, lasai egon! BEC-en hartu ahal izango dituzue doako sarrerak. Izan ere, ez dugu nahi inor kanpoan gera dadin eta denontzako tokia izan dadin ahalbidetuko du Kontseiluak.

Nazioarteko Kongresua: Urdaneta gizon modernoa.

Datak: Azaroaren 25etik (asteartetik) azaroaren 28 (ostirala) bitarte, biak barne.

Lekua: Ordiziako Barrena jauregian.

Parte-hartzea irekia izango da.

Kongresu honekin amaituko da Andres Urdanetaren jaiotzaren V. mendeurrenean  Ordizian egiten ari den ekitaldi saila. Izen handiko zientzilariak arituko dira Itzulbidaia aurkitu zuenaren inguruan, bihar Ordizian hasiko den kongresuan, Europa, Amerika eta Asiako ospe handiko kultura eta hezkuntza erakundeetatik etorritako adituak bilduko baititu.

Kongresua 3 multzo tematikoetan gauzatuko da eta hauetako bakoitzean 3 hizlari arituko dira, gutxienez, Urdanetaren inguruan ikertu dutena denon aurrean azalduz.

Horretaz gain, saio bakoitzean beste ikertzaile batzuk ere testuinguru horri buruz eginiko 2 edo 3 lan edo komunikazio aurkeztuko dituzte, era berean.

Hementxe jarriko dizuet egitarau osoa:

Kongresuaren helburua Andres Urdanetari buruzko ikerketaren egoera aurkeztea da. Horrela, Urdanetaren balio zientifiko eta diplomatikoen birbalorazio eta errekonozimendua bultzatu nahi da.

Gure helburuak kontinente eta unibertsitate ezberdinetako espezialistek materia honetaz dituzten jakintzak nahiz iritziak elkartrukatzea da, eta hizlarien partetik, baita komunikatzaileen aldetik ere, Andres Urdanetaren figurari argi gehiago emango dien ikerketa berrien difusioa erraztea.

ASTEARTEA, AZAROAREN 25A

• 16:00- Harrera eta dokumentazio bilketa
  
• 16:30- Kongresuaren inagurazioa
  
• 17:00- Kongresuaren inagurazio-ponentzia: ISACIO RODRÍGUEZ RODRÍGUEZ (Aita agustindarra eta Urdanetaren ikastuna): Apunte biográfico sobre Andres Urdaneta.

I. multzoa: Urdanetaren jatorria. Loaysaren bidaia. Moluka irletako auzia eta Portugalekiko tirabira.

• 18:00- MANUEL LOBATO (Instituto de Investigaçao Científica Tropical, Lisboa): Acción política de Andrés Urdaneta y su descripción geo-antropológica de las islas del Maluco.
  
• 19:00- I. multzoko komunikazioa.
  
• 20:00- Eztabaida.
  

ASTEAZKENA, AZAROAREN 26A

• 10:00- PATRICIO HIDALGO NUCHERA (Madrileko Unibertsitate Autonomoa): La figura de Andres Urdaneta en la historiografia indiana, conventual, documental y moderna.
• 11:00- JUAN GIL FERNÁNDEZ (Sevillako Unibertsitatea): Andres Urdaneta en su entorno vasco.
• 12:00- Atsedenaldia.
• 12:30- I. multzoaren komunikazioa.
• 13:30- Eztabaida.
  

II. multzoa: Urdaneta Gaztelara itzuli zenekoa eta espezien kontrolaren gaineko liskarrak. Espainia Berriko egonaldia eta Filipinetarako bidaiaren prestaketak.

• 16:30- JOSÉ RAMÓN DE MIGUEL BOSCH (Donostia): Las dificultades del tornaviaje de Urdaneta.
• 17:30- II. multzoko komunikazioa.
• 18:30- Eztabaida.
  

OSTEGUNA, AZAROAREN 27A

• 10:00- JOSÉ ANTONIO CERVERA JIMÉNEZ (Monterreyko Institutu Teknologikoa, Mexiko): El trabajo científico de Andres Urdaneta y el problema de la longitud geográfica.
• THOMAS HILLERKUSS FINN (Zacatecaseko Unibertsitate Autonomoa, Mexiko): Andres Urdaneta y sus años de funcionario de la Corona en la Nueva España.
• 12:00- Atsedenaldia.
• 12:30- II. multzoko komunikazioa.
• 13:30- Eztabaida.
  

III. multzoa: Urdaneta eta Filipinak. Itzulbidaia. Manilako Galeoia eta ekonomian izan zuen eginkizuna.

• 16:30- CRISTINA BARRÓN SOTO (Universidad Iberoamericana, Mexiko): La transcendencia del tornaviaje en el comercio transpacífico.
• 17:30- ANTONIO FRANCISCO GARCÍA-ABÁSOLO (Kordobako Unibertsitatea): Los continuadores de Urdaneta. Vascos en la nueva ruta de la seda (siglos XVI a XVIII).
• 18:30- III. multzoko komunikazioa.
• 19:30- Eztabaida.
  

OSTIRALA, AZAROAREN 28A

• 09:30- AMBERTH R. OCAMPO (Historiako Institutu Nazionaleko lehendakaria eta Filipinako Kultura Ministro ohia): Filipinas y los filipinos en el tiempo de Urdaneta.
• 11:00- TOSHIO OBI (Waseda University, Japonia): APEC: Nueva Unión Económica en la región del Pacífico después de 500 años.
• 12:00- Atsedenaldia.
• 12:30- III. multzoko komunikazioa.
• 13:30- Eztabaida.
• 16:30- J.A. GURRIA (OCDEko Idazkari Nagusia): Titulua zehazteke.
• 17:30- Itxierako ponentzia: LEONCIO CABRERO (Madrileko Universidad Complutense): Alegría, tristeza y ansiedad en la travesía del Galeón de Manila.
• 18:30- Eztabaida eta amaierako sintesia. Kongresuaren itxiera ofiziala.
• 20:00- Donostiako Orfeoiaren Kontzertua. Elizan.

KONGRESUAREN ANTOLATZAILEAK

• Ordiziako Udala eta Sociedad Estatal de Commemoraciones Culturales

KONGRESUKO KOORDINATZAILEAK

• Susana Truchuelo (Kantabriako Unibertsitatea)
• José Ramón de Miguel Bosch

KONGRESUA ANTOLATZEN LANKIDEAK

• Oscar Álvarez Gila (EHU)
• Ana de Zaballa Beascoechea (EHU)

ERAKUNDE LAGUNTZAILEAK

• Erdi Aroko Historia, Historia Modernoa eta Ameriketako Historia Sailak. EHU.

Gaurko efemerideak irakurri ditudanean, 1960an Randy Pausch jaio zela ikusi dut.

Orain dela urtebete, bere Azken hitzaldia entzun nuenean zirrara bereziak harrapatu ninduen.

Ordiziako festatan Randy Pausch hil egin zela jakin nuen. Berriro zirrara…

Eta egun hauetan liburu dotore bat ikusi dut liburudendetan: Randy Pauschen azken hitzaldia. Ez dut irakurri, baina ikasleei jarri behar diet haren bideo zatia…

Randyk erakutsitakoa ez da eskolan ikasten, baina adibideak ikusten aberastuko garelakoan nago. Heriotza bizitzarako ikasgai garrantzitsua izan daiteke.

Galdera ikurra jarri dut, ez baitut ingelesez hitz egiten. Hala ere Indymedian ikusi dut albistea eta mapak, behintzat, ulertzen ditut.

Stephen Oppenhemerrek, Oxfordeko unibertsitateko genetista denak, hori frogatzen omen du bere liburuan. Bere ustez, euskaldunen arbasoek egin omen zuten Britainia eta Eskandinabiako lehenengo kolonizazioa duela 15.000-7.500 urte bitartean, azken glaziazioaren ondoren.

Hementxe irakur dezakezue.

[kml_flashembed movie="http://youtube.com/v/n2JIM55fL2A" width="325" height="250" wmode="transparent" /]

Hitzaldia

Non: Ordiziako Barrena Kultur Etxean

Noiz: maiatzaren 15a, osteguna, 19:00etan

Hizkuntza: gaztelera

Hizlaria: MARCIANO DE BORJA RAMOS, Filipinetako Enbaxadako lehen idazkari eta kontsula.

Ostegun honetan bukatzen da Ordizian Urdaneta eta bere testuinguru historikoaren inguruan antolatu den hitzaldi zikloa. Filipinetako Enbaxadatik datorkigu, Marciano de Borja Ramos.

Biografia

Marciano de Borja Ramos Pasigen jaio zen, Filipinetan, 1966an. Historia eta Atzerriko Hizkuntzetan lizentziatua da (Cum Laude) Filipinetako Unibertsitatean. Nafarroako Unibetsitatean Historia eta Geografia masterra egin zituen eta Nazioarteko Politika ikasi zuen Tokioko Unibertsitatean.

Tokio eta Txileko Santiagoko enbaxadetan aritu da lanean Espainiara etorri baino lehen. 2005eko irailean destinatu zuten Madrileko enbaxadara, lehen idazkari eta kontsul izendatuz. Politika eta ekonomia arloak ditu bere.

Argitaratu dituen hainbat liburu

FSO IV: Starting a Career in the Philippine Foreign Service, New Day Publishers, 1999

Basques in the Philippines, University of Nevada Press, 2005

Hitzaldia

Gaurko hitzaldiak azken aipatutako liburua landuko du. Bertan, Filipinetara iritsi ziren lehen euskaldunak agertzen dira, 1521ean Magallanesekin iritsi zirenak, eta baita gaur egun han jaio diren euskaldunen ondorengoak ere.

Euskal emigrazioaren ikerketa bat da eta Filipinetan eginiko ekarpen garrantzitsuaren errekonozimendua. Kontuan izan behar dugu, espedizio hauek gidatu zituzten pertsonen gehiengoa Gaztelako erresumatik etorri zirela, baina garai hartako Gaztelan, ez zeuden gaztelauak soilik. Gailegoak, kataluinarrak, andaluzak eta euskaldunak ere baziren.

1521-1898ko tarte horretan egindako espedizio, kolonizazio eta ebanjelizazioetan euskaldun ugari aurkitzen dugu: Elkano, Urdaneta, Legazpi, Saltzedo, Goiti, Guido de Lavezares…

Gaur egun ere, euskaldunek protagonismo handia dute Filipinetako komunitatean, bai ekonomian, nola politikan ere. Aboitiz, Araneta, Arrespacochaga, Ayala, Bilbao, Eizmendi, Ynchausti, Yulo, Zubiri, Elizalde, Garchitorena, Isasi, Loyzaga, Luzuriaga, Moraza, Uriarte, edo Zuloaga ezagunak ditugu egungo gizarte filipinarrean.

Erruz aritu gara Urdaneta eta bere testuinguruaz hitz egiten, Gaurkoan, aukera aparta izango dugu, beste ikuspuntua aztertzeko, Filipinetakoa, alegia.

Aldi berean, agurra izango da. Zorionak eman behar dizkiegu antolatzaileei. Hitzaldi zikloa hau gozatzeko aukera izan dugunok, ordiziarrak hurrengo zikloari hasiera emateko beste 100 urtez itxaroten ez egotea espero dugu!

HIZLARIA: José Ramón de Miguel Bosch

NON: Barrena Kultur Etxea

NOIZ: apirilaren 17a, osteguna, 19:00etan

HIZKUNTZA: gaztelera

Urdaneta eta bere garaia liburu aurkezpenaren ondoren, aurrera darrai Barrena Kultur Etxean Andres Urdanetaren figuraren gaineko solasaldi-zikloa

1525. urtean, Andres Urdaneta nabigatzen hasi zenean, garaiko bi potentziak (Portugal eta Espainia) ozeano-hedapen prozesuan zeuden bete-betean, bai Amerikan eta baita Asian ere.

XV. mende amaieran, Mediterraneoko lurrak utzita Atlantikoranzko joeran itsasontzien forma eta neurriak aldatu behar izan ziren eta jakinduria teknika berrietara egokitu behar izan zen. Euren ozeanoz handiko jomuga horretan itsasontzi horiek gidatuko zituzten profesionalen behar gero eta handiagoa asetze aldera, Gaztelan, eta nahiz eta neurri txikiagoan baita Portugalen ere, Nautikaren inguruko itunak ugaldu egin ziren.

“Nabigatzearen artea”, nautika modernoaren hastapena, aplikatu ziren diziplinen artean lehenengotarikoa izan zen. Jarduera tekniko hori kosmografia, geografia, matematika, fisika eta meteorologia bezalako oinarri zientifikoetan sostengatzen zen.

El mundo es rredondo o espherico, puesto que las nauegaciones y descubrymientos que se han echo e se hazen se hazen por cartas planas… 1508. urtetik aurrera Fernando Katolikoak erabakita Padron Real delakoa eratu zen, gertatzen diren heinean aurkikunde berriak sartuz doan mapa-mundia eta dagoeneko 1529. urtean longitudeen eskala sartzen da eta 1536an orratzaren aldaera magnetikoa. Gero eta tona kopuru handiagoko ontzien beharrak, egurraren ekoizpena arrazionalizatzea eta ontzi-arkitektura matematizatzea eragin zuen.  Honen adibide da 1587. urteko Garcia de Palacioren ituna. Bertan itsasontzien lehen plano inprimatuak aurkitzen dira. Zientziaren ikuspegitik arras garai interesgarria izan zen eta jendarte gehienarentzat ezezaguna aldi berean.

Urte horietan kartografiaren garapenak mapa lauen gainean lurbiraren aldeak proiektatzeko arazoari irtenbidea eman zion. Urdaneta berak aipatzen du 1566an Felipe II.ari egindako aldarrikapenean: “ Y porque el mundo es rredondo o espherico, puesto que las nauegaciones y descubrymientos que se han echo e se hazen se hazen por cartas planas…..”. 1508. urtetik aurrera Fernando Katolikoak erabakita Padron Real delakoa eratu zen,gertatzen diren heinean aurkikunde berriak sartuz doan mapa-mundia eta dagoeneko 1529. urtean longitudeen eskala sartzen da eta 1536an orratzaren aldaera magnetikoa.

Gero eta tona kopuru handiagoko ontzien beharrak, egurraren ekoizpena arrazionalizatzea eta ontzi-arkitektura matematizatzea eragin zuen. Horren adibide da 1587.urteko Garcia de Palacioren ituna. Bertan itsasontzien lehen
plano inprimatuak aurkitzen dira.

Zientziaren ikuspegitik oso garai interesgarria izan zen eta jendarte gehienarentzat ezezaguna aldi berean.

Urtero bezala, San Migel Nafarroa bisitatzera irten da. Aralarko zaindariak Pazko igandean hasi zuen bere ohiko ibilbidea, 280 herri bisitatuko dituelarik. Elurra ez zuen barkatu, 70 cm-ko kapak zuritu zuen bidea, baina dozena bat lagunek lagundio zioten Baraibarreraino. Aste honetan Larraun, Araitz eta Imotz ere pasatuko ditu, astelehenean Iruñeara iritsi baino lehen. Ekainaren 10erako aurreikusten da bere itzulera.

  Igaratzako kapera eta aita Alberto1946an inaguratu zuten Aralarko Adiskideek Igaratzako kapera. Lehenengo urtean igandero eta jai egunero meza emateko Tolosako apaiz desberdinekin moldatu ziren eta gero Lazkaoko Aita Beneditarrekin. Meza bakoitzeko 50 pta ordaintzea erabaki zuten, apaizarentzat lan handia suposatzen baitzuen: aurretik Lizarraustiraino joan eta janaria eraman behar zuen; etxera itzultzerako oso berandu izango zen… Diru honi artzainek eta mendizaleek emandakoa gehitu behar zitzaion (60-80 pta bildu ohi zen gutxi gorabehera).